Consultation for suggested bill on collective damages actions – DLA Piper submits reaction to the legislature

Consultation for suggested bill on collective damages actions – DLA Piper submits reaction to the legislature

 

Consultation for suggested bill on collective damages actions – DLA Piper submits reaction to the legislature

Further towards the publishing of the suggested bill on collective damages actions on 7 This summer 2014, the Nederlander legislature continues to be soliciting views in the public using a public consultation. DLA Piper’s Litigation team in Amsterdam posted an answer on 30 September 2014.

The draft bill proposes to create a quantity of far-reaching changes somewhere of collective redress within the Netherlands. Presently, a basis (stichting) or perhaps an association (vereniging) (with full legal capacity) may initiate proceedings with regards to protecting the parallel interests of the defined ‘class’ of claimants, which interests the building blocks or even the association represents based on its articles of association and it is operating within the public domain. However, during these proceedings the building blocks or association is presently not permitted to assert for (financial) damages. The building blocks or association may, however, request a legal court to determine by declaratory judgment the liability from the defendant(s) on the class-wide basis. This type of declaratory judgment is a platform for claimants to assert damages in individual proceedings. Crucially, the draft bill provides eliminate the ban on (financial) damages claims in collective actions and proposes the parties consume a detailed and court-administered process having a concentrate on reaching funds agreement instead of rendering a binding court decision.

DLA Piper’s response highlights the different procedural law challenges that lay ahead for that legislature whether it really wants to achieve its objective of making defendants more settlement prone. Also, it explores the embedding from the recently suggested collective damages action in the present system of collective redress, including collective settlement proceedings pursuant towards the Collective Settlement of Mass Claims Act (WCAM), and makes constructive proposals in connection with this. Importantly, the response argues the legislature could do more to make sure that the interests of defendants are sufficiently safeguarded.

The fact is only accessible in Nederlander.

See full Response below to learn more.

 Download PDF

1
Pb. 2013, L 201, p. 60 e.v.
DLA Piper | 30 september 2014 | 3
voorgestelde regels inzake third party funding in relatie tot collectieve
(schade)acties. De Commissie heeft concrete regels voorgesteld, die onder meer
behelzen dat in geval van financiering door een private derde partij, die partij i)
geen invloed mag uitoefenen op de procedurele beslissingen van de eisende
partij, met inbegrip van schikkingen, ii) geen collectieve vordering mag
financieren tegen een verweerder die een concurrent is van de financier of tegen
een verweerder waarvan de financier afhankelijk is, iii) geen buitensporige rente
mag rekenen voor de ter beschikking gestelde financiële middelen. Het zou
verhelderend werken als deze kennelijke verbanden met voornoemde
aanbeveling van de Commissie in een later stadium nog worden geëxpliciteerd.
2. Zal de nieuwe collectieve schadeprocedure effectief zijn en collectieve
schikkingen stimuleren?
Het wetsvoorstel is erop gericht aan de 305a rechtspersoon de mogelijkheid te
bieden om een veroordeling tot schadevergoeding in geld te bewerkstelligen.
Uitgangspunt hierbij is volgens de wetgever dat de schikkingsbereidheid van de
(vermeende) schadeveroorzaker achterblijft bij wat volgens het ontwerp
wenselijk is. Een veroordeling tot het betalen van een schadevergoeding moet
een stok achter de deur zijn, onder de dreiging waarvan schikkingen in de
toekomst sneller tot stand zullen komen, aldus de MvT.
Een procedure die zonder oponthoud aankoerst op een tegen de
schadeveroorzaker te executeren titel zal naar alle waarschijnlijkheid een
aansporing zijn om te schikken. Daar staat tegenover dat een procedure die vele
stadia en sub-procedures kent de door de wetgever gewenste uitwerking op
schadeveroorzaker niet of in veel mindere mate zal hebben. Naar onze mening
is met het ontwerp van het laatste sprake. Wij verwijzen naar de samenvatting
van (een deel) van die procedure onder nr. 5 hieronder. We komen op dit
onderwerp terug aan het slot van deze reactie.
3. Waarom worden de huidige collectieve actie en de collectieve actie tot
schadeverhaal (afzonderlijke) verzoekschriftprocedures?
Waarom verzoekschriftprocedures?
In de MvT wordt over art. 3:305a BW nieuw onder meer het volgende
opgemerkt:
“De leden 1 en 2 regelen dat de collectieve actie van artikel 3:305a lid 1 BW een
verzoekschriftprocedure wordt. Deze keus is gemaakt omdat ook de nieuwe collectieve
schadevergoedingsactie een verzoekschriftprocedure wordt. De samenhang tussen
beide soorten collectieve actie en de wens om zo één regime te hebben voor alle soorten
collectieve acties is de reden om ook de bestaande collectieve actie van art. 3:305a lid 1
BW een verzoekschriftprocedure te maken. Dit geeft duidelijkheid voor partijen.”
Buiten het petitio principii dat de keuze wordt gemaakt omdat de keuze wordt
gemaakt en de gegeven duidelijkheid, geeft de MvT als argument dat
aansluiting is gezocht bij andere procedures die met een verzoekschrift worden
ingeleid, waaronder de WCAM en de deelgeschilprocedure.
DLA Piper | 30 september 2014 | 4
“Het feit dat partijen ook gezamenlijk een verzoek kunnen indienen en dat de rechter
uiteindelijk, als het in eerdere fasen niet is gelukt tot een collectieve schikking te komen,
zelf een uitspraak doet die geldt als een vaststellingsovereenkomst en niet overgaat tot
individuele schadevaststelling, maakt aansluiting bij de verzoekschriftprocedure
passend.”
Meermalen valt het in het ontwerp op dat de nieuwe collectieve
schadeprocedure en de oorspronkelijke collectieve actie gezien worden als
geheel verschillende procedures, terwijl men toch in beginsel zou denken dat er
eenvoudig een extra consequentie aan de mogelijkheid van collectief
procederen wordt verbonden: een veroordeling tot het betalen van een
schadevergoeding in geld. Zoals normaal is voor een vermogensrechtelijke
procedure kan ook het dictum van het ‘305a vonnis’ declaratoire, constitutieve
en condemnatoire bestanddelen bevatten: onder de laatste categorie nu ook de
schadevergoeding. Als de wetgever er voor zou kiezen om het bestaande
schadevergoedingsverbod te schrappen, dan zou de praktijk (partijen of de
rechter, ambtshalve) voor het schadevergoedingstraject waar nodig of gewenst
kunnen kiezen voor een schadestaatprocedure. Van de schadestaatprocedure
wordt wel gezegd dat deze vaak alsnog achterwege blijft omdat partijen die de
schadeplichtigheid al in de grondverf zien staan, gezamenlijk de punten op de i
blijken te kunnen zetten. Dat neemt niet weg dat de schadestaat altijd nog kan
volgen: precies de stok achter de deur die de wetgever blijkbaar ook bij de
collectieve actie wenselijk acht. Uit niets blijkt dat de wetgever het beproefde
instrument van de schadestaat overwogen heeft, en dus blijkt ook niet waarom
dit zonder meer is verworpen. Vanuit de doelstelling van het ontwerp, is het
model van die procedure – zo menen wij – een reëel alternatief, al moeten er
voor een collectieve schadevergoedingsprocedure waarschijnlijk bijzondere
voorzieningen aan worden toegevoegd, bijvoorbeeld ter zake van ‘damage
scheduling’ waarvoor partijen de bouwstenen dienen aan te leveren, en de
aanmelding, verificatie en begroting van individuele vorderingen.
Met de collectieve actie is in het kader van de dagvaardingsprocedure sinds
1992 ervaring opgedaan, er is jurisprudentie op gevormd waardoor de
rechtszekerheid van partijen wordt gediend. Ook los hiervan menen wij dat het
procesrecht in de dagvaardingsprocedure meer rechtszekerheid aan
procespartijen biedt dan de verzoekschriftprocedure te bieden heeft. We denken
hierbij onder meer aan de oproeping van de wederpartij(en) door de partij per
dagvaarding respectievelijk door de rechter per brief, de mogelijkheid dat
derden betrokken moeten of willen worden in de procedure en de mogelijkheid
van cumulatie van individuele en collectieve claims.
2
Procespartijen in een
dagvaardingsprocedure hebben wat dit betreft diverse mogelijkheden – die de
rechter kan afkappen wanneer een goede procesorde dat gebiedt.
Deze mogelijkheden worden partijen geheel of ten dele uit handen genomen in
het kader van de verzoekschriftprocedure; wij hebben dan ook de indruk dat de
werkelijke, zakelijke, reden voor de regering om te kiezen voor een
verzoekschriftprocedure meer steekt in de veel strakkere regie die de rechter

2
De 305a rechtspersoon kan daarbij desgewenst optreden als formele rechtspersoon voor de
materieel benadeelde natuurlijke personen, die hem daartoe, vooraf en tijdens de collectieve actie,
last of volmacht zouden geven. Onder de nieuwe regels vervalt de mogelijkheid van een
dergelijke koppeling aangezien de collectieve actie met schadeverhaal een
verzoekschriftprocedure met een geheel eigen dynamiek wordt.
DLA Piper | 30 september 2014 | 5
daarin pleegt uit te oefenen. In het ontwerp wordt aan de rechter een belangrijke
regierol toebedacht.
De grotere regierol voor de rechter in de verzoekschriftprocedure hangt samen
met de oorsprong van die procedure. Dergelijke procedures waren bedoeld voor
de situaties waarin niet één eiser en één gedaagde een geschil hebben over
(vermogensrechtelijke) rechten en verplichtingen onderling, maar waarin een
verzoeker de rechter volgens de wet zonder meer nodig heeft om een
(bijvoorbeeld familierechtelijke) rechtswijziging te kunnen doorzetten, en
waarin naast die verzoeker ‘belanghebbenden’ (een beperkt opgevat begrip)
toegelaten konden worden. De rol van de rechter verschilt naar gelang hij een
geschil van partijen beslecht dan wel de wettelijke taak heeft controle uit te
oefenen bij een verzochte rechtswijziging. Deze laatste taak rechtvaardigt (nog)
meer regie.
Tot verbindendverklaring in de zin van de WCAM kunnen partijen niet zelf
overgaan – dit vergt (mede in het belang van derden) een rechterlijke
beoordeling en beslissing. Dat past bij een verzoekschriftprocedure. De
collectieve schadeveroordeling valt daarentegen onder geschilbeslechting.
3
Niet
toevallig merkt de MvT op (p. 17):
“Ik acht de term ‘belanghebbende’ ter aanduiding van degene tegen wie de
rechtsvordering in de collectieve actie zich richt, onvoldoende onderscheidend (…)”
De overgang naar een verzoekschriftprocedure leidt overigens ook tot meer
complicaties, bijvoorbeeld op het punt van de oproeping door de rechter van
alle betrokken (mogelijke) schadeveroorzakers en op het punt van de scope rule;
dit laatste aspect komt hieronder nog terug.
Naar onze mening is de overgang naar de verzoekschriftprocedure kortom
allesbehalve overtuigend gemotiveerd, terwijl dat gelet op het (vooral
praktische) belang van deze keuze wel gevergd mag worden. Wat zijn
belangrijke bezwaren tegen de huidige praktijk op art. 3:305a BW, die van
voldoende gewicht zijn om daarvan afscheid te nemen?
Waarom twee uiteenlopende procedures?
Het ontwerp lijkt een keuze te maken voor de collectieve
schadevergoedingsactie als zelfstandige procedure zonder oog te hebben voor
het gegeven dat in het algemeen de 305a rechtspersoon in de eerste plaats
rechterlijke vaststelling zoekt dat de schadeveroorzaker inderdaad aansprakelijk
is, en in de tweede plaats diverse daaruit voortvloeiende vorderingen, zoals tot
staking en verbod, nakoming, vernietiging, onverschuldigde betaling en
schadevergoeding, geldend zal willen maken. Het lijkt er op dat het ontwerp
impliciet voor lief neemt dat steeds tweemaal geprocedeerd moet worden,
wanneer niet alleen schadevergoeding maar ook een ander dictum – al was het
maar een declaratoir dictum – gewenst wordt op grond van hetzelfde verweten
gedrag.

3
MvT p. 32 merkt op dat de collectieve schadevergoedingsactie trekken van zowel een
contentieuze als een volontaire procedure heeft, maar dit wordt verder niet toegelicht.
DLA Piper | 30 september 2014 | 6
De relatief bevoegde rechter bij de gewone collectieve actie is ingevolge art.
1018b lid 2 Rv primair de rechter van de woonplaats van gedaagde (het ontwerp
buigt hier voor deze verzoekschriftprocedure weer terug naar het uitgangspunt,
de dagvaardingsprocedure). Relatief bevoegd voor de vordering tot
schadevergoeding is ingevolge art. 1018b lid 3 Rv steeds een en dezelfde
rechter – in het ontwerp is nog niet gekozen of dat Rechtbank Den Haag of
Rechtbank Midden Nederland zal moeten worden.
Een regeling om beide procedures voor dezelfde rechter bijeen te brengen
ontbreekt, en zou ook niet eenvoudig toe te passen zijn omdat in het ontwerp
voor de rechtsgang gericht op schadevergoeding van aanvang af andere
procesregels zijn opgesteld.
4. Het nut van de ‘scope rule’?
Voor de nieuwe, zelfstandige verzoekschriftprocedure voor collectieve
schadevergoeding zal een zogeheten ‘scope rule’ gaan gelden (art. 3:305a lid 6
BW). Het ontwerp wil hiermee bereiken dat de nieuwe procedure niet gebruikt
kan worden voor zaken die onvoldoende band hebben met Nederland.
Volgens de MvT dient de scope rule voor collectieve schadevergoedingsacties
‘los te worden gezien’ van de wettelijke regeling van relatieve bevoegdheid in
artt. 99 e.v. Rv en van de internationale bevoegdheidsregels in onder meer de
EEX-Vo en artt. 2 e.v. Rv.
In het licht van internationale bevoegdheidsregels kan men zich echter afvragen
wat de scope rule is, als het geen bevoegdheidsregel is. Blijkens de MvT kan de
(rechts)toegang van partijen beperkt worden, ook als vaststaat dat de
Nederlandse rechter op grond van internationale bevoegdheidsregels bevoegd is
om van een collectieve schadevergoedingsvordering kennis te nemen. Niettemin
springt in het oog dat de scope rule niet geheel parallel loopt met internationale
bevoegdheidsregels zoals de EEX-Vo, verdragen (de wetgever verwijst hier ook
naar) en ook het commune internationaal privaatrecht; wat dit laatste betreft in
ieder geval voor zover een valide forumkeuze van partijen niet met toegang tot
de Nederlandse rechter wordt gehonoreerd.
Los hiervan lijkt een aantal van de problemen waarvoor de scope rule een
oplossing zou moeten bieden (met name een te ruime toegang tot de
Nederlandse rechter) eenvoudig voorkomen te kunnen worden wanneer niet
voor een verzoekschriftprocedure wordt gekozen maar voor een
dagvaardingsprocedure. Het (geclausuleerde) forum actoris van art. 3 Rv is dan
immers niet van toepassing en overigens bieden de reguliere internationale
bevoegdheidsregels ons inziens voldoende waarborgen tegen een excessief
Nederlands forum.
5. Waarom een rechterlijke oproep van individuele benadeelden in de
slotfase van de procedure?
Voor de zelfstandige verzoekschriftprocedure voor collectieve
schadevergoedingsacties zal straks op de voet van art. 3:305a lid 5 sub c BW de
al genoemde numerosity-eis gelden: de groep van te beschermen personen moet
DLA Piper | 30 september 2014 | 7
van voldoende omvang zijn om het instellen van de schadevordering te
rechtvaardigen.
Daarnaast is echter bepaald dat de rechter, in de fase waarin hij zelf een regeling
dient vast te stellen, kan bevelen dat een oproep wordt gedaan aan benadeelde
personen om zich ter griffie te melden. In dat geval geldt art. 1018g lid 6 Rv:
“Is het aantal deelnemers te gering om vaststelling van een regeling voor collectieve
schadeafwikkeling (….) te rechtvaardigen, dan kan de rechter beslissen dat de
vaststelling hiervan achterwege blijft.”
Gelet op deze sanctie is de vraag of de hier bedoelde oproeping door de rechter
niet reeds in een eerder stadium moet worden gedaan, als de partijen en de
rechter nog niet zoveel tijd, geld, en moeite in de schadeafwikkeling hebben
geïnvesteerd.
In het ontwerp komt de mogelijkheid van een oproeping door de rechter pas aan
de orde in de situatie waarin de volgende 11 afwegingen of ontwikkelingen al
aan de orde zijn geweest:
(i) De rechter heeft de aansprakelijkheid al aangenomen, (ii) ook andere
feitelijke en juridische vragen die gemeenschappelijk zijn voor de groep
benadeelden kunnen al zijn gesteld en beantwoord, (iii) partijen zijn nog eens
naar de onderhandelingstafel gestuurd. Ook kan een hoger beroep over
aansprakelijkheid en ontvankelijkheid al zijn afgehandeld (iv), en/of een
prejudiciële vraag terzake aan de Hoge Raad zijn gesteld (v). Vervolgens is na
een mislukte onderhandeling in principe voorzien dat gecompareerd wordt (vi),
waarbij ook tot benoeming van deskundige of mediator kan zijn besloten (vii).
Na de comparitie dient een termijn te volgen waarin partijen andermaal tot
schikking moeten proberen te komen (viii). Is dit niet gelukt, dan kunnen
partijen, al dan niet gezamenlijk, verzoeken hun voorstellen voor een oplossing
aan de rechter te mogen voorleggen (ix). De rechter wijst dit af als partijen
onvoldoende hebben getracht tot een overeenkomst te komen; partijen worden
dan teruggestuurd. Doet de rechter dit niet, dan kan hij wel een verplichte (zie
bij ons nr. 6 hieronder) mediation gelasten (x). Vervolgens moet de rechter de
knoop doorhakken, al kan hij voorafgaand dan nog een deskundige raadplegen
(xi).
Als deze stadia gepasseerd zijn, kan de rechter volgens het ontwerp tot het
oordeel komen dat er op zijn oproep onvoldoende personen zijn verschenen die
zich ter griffie hebben aangemeld. Als dit zich voordoet, dan volgt een uitspraak
met die inhoud en met een proceskostenveroordeling die wel ten nadele van de
eiser zal uitvallen. Tegen de beslissing staat geen hogere voorziening open (art.
1018g lid 11 Rv).
Uit het hiervoor aangehaalde art. 1018g lid 6 Rv kan men opmaken dat het bij
het bevelen van een oproep aan benadeelde personen om zich ter griffie te
melden gaat om het geaggregeerde belang bij het schadedictum: volgens de
wetgever is dat belang kwestieus als er te weinig aanmeldingen komen. Wij
menen dat het vereiste (geaggregeerde) belang bij een collectieve
schadevergoedingsactie een aspect is dat zo vroeg mogelijk in een procedure
aan de orde zou moeten komen. Het vereiste belang bij vordering of verzoek
DLA Piper | 30 september 2014 | 8
dient – naar wij menen – zo vroeg mogelijk in een procedure getoetst te worden.
Wij kunnen niet goed plaatsen dat dit, afgezien van de numerosity-eis, helemaal
aan het einde van de rit nog aan de orde kan komen. Daarmee lijkt ook een (te)
zware last te worden gelegd op de gedaagde partij, met name voor wat betreft
diens (slechts forfaitair te vergoeden) proceskosten.
Intussen lijkt ons minstens zo belangrijk dat de regeling omtrent de oproeping
door de rechter ondoordacht lijkt aangezien men zich moet afvragen of een
benadeelde er verstandig aan doet zich te melden. Naar onze mening is dat niet
zo.
Door aan te melden wordt de benadeelde materieel procespartij en:
“(…) gebonden aan de regeling zoals die is vastgesteld (…) Deze gedupeerde kan dus
geen individuele procedure meer beginnen over dezelfde schade” (p. 49 MvT).
4
Personen die niet zijn aangemeld kunnen echter ook een beroep doen op de
uitspraak. Volgt nog een WCAM-procedure, dan heeft het schadedictum geen
executoriale kracht. Voor allen geldt dan dat zij gebonden raken aan de
verbindend verklaarde overeenkomst, maar nog kunnen kiezen voor een ‘opt
out’. Het lijkt ons dat de aangemelde benadeelden dit ook kunnen, maar dat doet
de rechtskracht van het schadedictum niet herleven voor hen.
Aanmelding is dus – zo menen wij – vanuit het perspectief van de benadeelde
persoon neutraal als het schadedictum bevredigend is voor de collectieve ‘eiser’,
maar ongunstig mocht dat dictum als onbevredigend worden ervaren. Er is
rationeel dan ook geen goede reden voor een benadeelde om zich te melden;
wel om dat vooral niet te doen. Mag een rechter dan van benadeelden verlangen
of verwachten dat zij zich op voorhand aanmelden? Niet als de consequenties
alleen maar ongunstig kunnen zijn, menen wij. Zie op dit punt ook nr. 9.
Het vorenstaande afwegende zouden wij willen verdedigen dat de rechter alleen
in een veel eerder stadium van de procedure naar aanmelding van benadeelden
mag vragen, zoals in het kader van controle op de vermelde ‘numerosity’-eis
(art. 3:305a lid 5 sub c BW). Aanmelding zou voorts niet tot enigerlei juridische
gebondenheid van de aangemelde personen moeten leiden. Aanmelding zou
alleen moeten dienen om het geaggregeerde belang bij het gevraagde dictum te
toetsen. Als het erom gaat het belang te toetsen, is het niet nodig dat er
gebondenheid van aangemelde personen – met alle processuele complicaties van
dien – ontstaat.
6. Waarom verplichte mediation?
“Aan verplichte mediation kleven in het algemeen ook nadelen, zoals het bezwaar dat
partijen die niet uit vrije wil en gemotiveerd naar een mediator gaan, daar ook minder
snel tot een oplossing komen. Ik maak voor de collectieve schadevergoedingsactie een
uitzondering hierop.”

4
Wat overigens dan ook zal moeten betekenen dat de collectieve procedure de aangemelde
gedupeerde een titel moet kunnen opleveren – het wetsvoorstel geeft daarover echter geen
duidelijkheid.
DLA Piper | 30 september 2014 | 9
Aldus de MvT, p. 45. De uitzondering wordt gemotiveerd door te wijzen op de
professionaliteit van partijen in de collectieve schadevergoedingsprocedure,
waardoor zij zich ook voor resultaat in een verplichte mediation zullen inzetten.
Daarnaast hecht de MvT belang aan het doorspreken van de door partijen aan de
rechter overgelegde voorstellen voor een oplossing met een ander dan de rechter
zelf.
Naar onze mening leidt juist de professionaliteit van partijen in de collectieve
schadevergoedingsprocedure ertoe dat mediation niet snel geblokkeerd zal
worden. Gebeurt dit toch, dan mag verwacht worden dat daar zwaarwegende
rationele argumenten voor worden aangevoerd, zoals misschien een later aan
het licht gekomen juridische knoop die met spoed moet worden doorgehakt. De
wetgever gaat ervan uit dat de rechter het hoe dan ook beter weet dan de (toch
altijd dichter op de zaak zittende) professionals, en dat hij zijn idee moet
kunnen doordrukken, ook als hij deze professionals niet alsnog kan overtuigen.
7. Het regime voor hogere voorziening
Wij menen dat er een tekstuele onduidelijkheid bestaat omtrent de
appellabiliteit van de diverse beslissingen. Art. 1019g lid 9 Rv gaat – net als de
MvT (p. 49) – expliciet uit van de mogelijkheid van appel en cassatie van de
eindbeschikking. Maar in de MvT bij lid 11 wordt – nog explicieter, en
gemotiveerd – ontkend dat een hogere voorziening zou openstaan tegen onder
meer de vaststelling van een regeling voor een collectieve schadeafwikkeling.
5
Lid 11 is over het ontbreken van hogere voorziening volkomen duidelijk. Het
uitsluiten van hogere voorziening is volgens de MvT om twee redenen
gerechtvaardigd:
“Allereerst leidt het openstellen van hoger beroep en/of cassatie tot een onwerkbare
procedure. Het gerechtshof moet dan immers potentieel veel van het werk van de eerste
rechter overdoen om alsnog tot vaststelling van een regeling voor een collectieve
schadeafwikkeling te komen. Daarnaast hebben partijen en de rechter in de fase voor
een rechterlijke vaststelling van een regeling voor een collectieve schadeafwikkeling
afdoende mogelijkheden om een oordeel van het hof of de Hoge Raad te krijgen. Er zijn
ruime mogelijkheden voor hoger beroep en cassatie tegen de (deel)beslissingen in het
kader van de collectieve schadevergoedingsprocedure en de rechter heeft daarnaast,
ook in de fase dat hij een regeling voor een collectieve schadeafwikkeling moet
vaststellen, de mogelijkheid om de Hoge Raad een prejudiciële vraag voor te leggen,
mocht dit nodig zijn om tot een goede regeling voor een collectieve schadeafwikkeling
te komen. De vaststelling van een regeling voor een collectieve schadeafwikkeling levert
na ruime inbreng door partijen een resultaat op dat zich naar zijn aard niet goed leent
voor een beoordeling in hoger beroep en cassatie. In die zin heeft deze vaststelling
enige verwantschap met de toekenning van een ontbindingsvergoeding door de
kantonrechter. Mochten partijen de regeling vervolgens via de WCAM verbindend
willen laten verklaren, dan vindt nog wel een toets plaats van de regeling voor een
collectieve schadeafwikkeling door de WCAM-rechter. Omdat het een door de rechter
vastgestelde regeling betreft, toetst de WCAM-rechter de redelijkheid van de hoogte van
de toegekende vergoedingen in de regeling en de vraag of de belangen van de personen
voor wie de regeling is vastgesteld, voldoende zijn gewaarborgd, slechts marginaal
(artikel 907 lid 4 (nieuw) BW.”

5
Daarnaast ontbreekt hogere voorziening tegen de beslissing inzake het achterwege blijven van
een regeling omdat onvoldoende individuele benadeelden zich hebben gemeld, waarover nr. 5.
DLA Piper | 30 september 2014 | 10
Dat een procedure in appel of cassatie onwerkbaar is omdat potentieel veel
werk moet worden overgedaan, lijkt ons niet juist: veel werk is niet hetzelfde
als onwerkbaar. Een civiel hoger beroep is verder niet per definitie het integraal
overdoen van de eerste aanleg. De door de MvT genoemde voorafgaande
mogelijkheden om hoger beroep of cassatie in te stellen zijn er alleen als
partijen om beslissingen op deelgeschillen hebben gevraagd.
6
Niet in alle
gevallen zullen er (belangrijke) beslissingen op deelgeschillen zijn die
voorafgaand in hogere instantie getoetst konden worden. Ook kan het zijn dat
partijen een hogere voorziening tegen die beslissingen niet nodig vonden, maar
tegen de eindbeschikking wel. Lid 11 sluit dit laatste appel uit. Er zullen straks
dus gevallen zijn waarin de schadeveroordeling in het geheel niet voor toetsing
in appel (laat staan in cassatie) in aanmerking komt.
Dat het resultaat waartoe de rechter in hogere aanleg komt naar zijn aard niet
goed toetsbaar zou zijn, ontgaat ons. De verwijzing naar het appelverbod bij de
ontbindingsvergoeding van art. 7:685 BW is opmerkelijk. Hoe kan men een
voornemen van wetgeving verdedigen door de parallel te trekken met een
bepaling die een appelverbod inhoudt dat in het burgerlijk procesrecht
doorgaans slecht bekend staat en betrekking heeft op een procedure van geheel
andere aard?
7
Kortom, dat geen hogere voorziening open zal staan in de situatie dat de rechter
zelf een regeling heeft opgesteld, omdat partijen ook met de uiterste middelen
niet tot elkaar konden worden gebracht, lijkt ons zeer discutabel. Het gaat hier
immers om een beslissing in een kennelijk onoverbrugbaar geschil, waarvan de
waarde doorgaans vele (tientallen of honderden) miljoenen zal betreffen.
Ook hier geldt dat wanneer de procedure een dagvaardingsprocedure zou
blijven, een appelverbod nog veel moeilijker te motiveren zou zijn. Het is dan
een moeilijk uit te leggen inbreuk op het algemene appelrecht voor vorderingen
boven 1750 euro.
8. Het verband met de WCAM-procedure
Een opvallende passage uit MvT (p. 47) is dat:
“een door de rechter vastgestelde regeling voor een collectieve schadeafwikkeling (…)
het gezag van de rechterlijke toets op redelijkheid en waarborging van de belangen van
de gedupeerden (heeft). Dit vergroot ook voor de aangesproken partij de kans dat de
rechter een verzoek tot verbindendverklaring ervan op grond van de WCAM positief
beoordeelt, zeker met de marginale redelijkheidstoets in art 908 lid 4 (nieuw BW)” .
Het is de vraag of hier niet is voorbij gezien aan de mogelijkheid van het
inroepen, in de WCAM-procedure, van gezag van gewijsde (art. 236 Rv, in
beginsel ook van toepassing op beschikkingen) van de eerdere uitspraak tussen
partijen. Gezag van gewijsde houdt in het respecteren van de eerdere
vaststelling van de rechtsbetrekking, niet het marginaal toetsen daarvan.

6
Dat de rechter cf. art. 1018f lid 5 Rv een aanvangsmoment voor de 4-weeks-termijn voor appel
tegen zijn deelbeslissing moet bepalen, zal niet gelezen moeten worden als een verlof voor appel.
7
Zie bijvoorbeeld F.J.H. Hovens, Praktisch procederen 2004, p. 87, ‘Het rechtsmiddelverbod en
hoe komen we ervan af’, met vele verwijzingen, rechtsvergelijking en geschiedenis ten aanzien
van art. 7:685 BW.
DLA Piper | 30 september 2014 | 11
Nu het ontwerp voorziet in een regel (art. 7:907 BW of 908 lid 4 Rv) volgens
welke de WCAM-rechter nog wel – marginaal – toetst, is gezag van gewijsde
blijkbaar niet aan de orde. Waarom dit fundamentele gevolg van een uitspraak
hier zou moeten vervallen wordt echter niet uitgelegd.
De WCAM ziet op het algemeen verbindend verklaren van een overeenkomst
tussen een 305a-rechtspersoon en schadeveroorzaker(s). Dergelijke
overeenkomsten kunnen een vrucht van overleg van partijen zijn, maar zij
kunnen ook stoelen op een rechterlijk declaratoir. Volgens het ontwerp zal de
rechter in de schadeprocedure verder kunnen zijn gegaan dan een dergelijk
declaratoir. Zo zal de rechter op verzoek van een van de partijen een
uitgewerkte schaderegeling kunnen opleggen. Opvallend is dat de wetgever
ervan uit gaat dat ook op een dergelijke schaderegeling (ook die op verzoek van
beide partijen) nog een afzonderlijke WCAM-procedure zal (kunnen) volgen.
Dit roept de vraag op waarom een WCAM-fase bij de behandelende
rechter/schaderegelaar niet mogelijk is? Vanuit de toepasselijkheid van gezag
van gewijsde is het nut van een opvolgende WCAM niet helder.
9. Rechtskracht van het schadedictum
Op de rechtskracht van de rechterlijke schaderegeling kan nog geen beroep
worden gedaan wanneer niet duidelijk is of er nog een WCAM-procedure volgt.
De gedachte hier achter zal vermoedelijk zijn dat of de rechterlijke regeling of
de verbindend verklaarde overeenkomst moet worden geëffectueerd, maar niet
beide.
Ervan uitgaande dat aangemelde deelnemers volgens het ontwerp gebonden zijn
aan de uitspraak (zie hierboven nr. 5) lijkt het echter de vraag of zij niet op
voorhand een opt out keuze voor de WCAM kunnen maken, en wél beroep
moeten kunnen doen op de uitspraak.
Een alternatief zou zijn dat de wetgever verduidelijkt dat de aangemelde partij
niet meer het recht toekomt om voor een opt out te kiezen. Dat onderstreept dan
wel dat de aanmelding belangrijke risico’s met zich brengt, waar vanuit het
perspectief van de aanmelder niets tastbaar positiefs tegenover staat (zie
hierboven nr. 5).
De rechtskracht van een schadedictum indien geen WCAM-procedure meer
volgt, is in het ontwerp niet duidelijk geregeld. De indruk ontstaat dat de 305a-
rechtspersoon het schadedictum moet kunnen betekenen en zo nodig
executeren, maar hierover wordt in de MvT niets vermeld. Zou dit echter niet zo
zijn, dan is schadeverhaal als het hoofddoel van het wetsvoorstel nog niet
mogelijk. Dat de eindbeschikking de individuele benadeelde een executoriale
titel zou opleveren, ligt weinig voor de hand, en zou bijvoorbeeld bij
strooischade ook niet zinvol zijn.
Maar anderzijds is al vermeld (hierboven nr. 5) dat een aangemelde gedupeerde
(conform MvT, p. 49) geen individuele procedure meer kan beginnen over
dezelfde schade.
Beoogd is vermoedelijk dat de 305a-rechtspersoon belast zal zijn met de
uitkering aan benadeelden conform de damage scheduling die in de regeling is
DLA Piper | 30 september 2014 | 12
opgenomen. Een probleem lijkt dan te zijn dat de rechter in zijn regeling moet
uitgaan van een bepaald aantal benadeelden dat zich zal melden bij de
rechtspersoon, terwijl dit hoogst onzeker kan zijn. Hier liggen dus de nodige
voetangels en klemmen.
Het heeft overigens weinig zin te speculeren over de bedoeling van de wetgever
op dit punt; de wetgever zal dit alsnog kunnen verduidelijken.
III. Slotsom: het ontwerp verdient heroverweging
De wetgever van 1992 zag als probleem bij de schadevergoeding in een
collectieve actie dat dit tot juridisch technische moeilijkheden zou leiden, omdat
de vergoeding aan individuele benadeelden moet worden uitgekeerd die
onderling verschillende posities ten opzichte van de schadeveroorzaker kunnen
hebben. In 2014 is er meer ervaring opgedaan met afwikkelingsmethodieken als
damage scheduling, en tegen die achtergrond lijkt er nu meer vertrouwen te
bestaan in de mogelijkheid van collectieve schadevergoedingsprocedures.
Ervan uitgaande dat het technisch juridische probleem langs de weg van
damage scheduling aanvaardbaar kan worden aangepakt, vragen wij ons af
waarom een regeling (inclusief damage scheduling) die schadevergoeding in
een collectieve actie mogelijk maakt een geheel zelfstandige
verzoekschriftprocedure zou vergen die bovendien bol staat van de extra
vereisten. Veel van die extra vereisten staan geheel los van het probleem dat
aanleiding was voor het aanvankelijke verbod op schadevergoeding in geld in
art. 3:305a BW. De nieuwe, aanvullende eisen komen voort uit het a priori dat
iedere 305a-schadevergoeding een ingewikkelder en bewerkelijker zaak
oplevert dan de andere vorderingen die art. 3:305a BW bestrijkt.
De MvT stelt (p. 17 onderste regel) dat in het algemeen deel van de toelichting
is uitgelegd waarom de enkele schrapping van het schadevergoedingsverbod
niet zou volstaan, maar een afzonderlijke verzoekschriftprocedure nodig is om
collectief schadeverhaal verantwoord te regelen. Naar onze mening wordt ook
uit het betoog in het algemeen deel van de MvT (p. 4 e.v.) niet duidelijk
waarom de verzoekschriftprocedure de beste oplossing is. Hiervoor hebben wij
gesteld (nr. 3) dat een schadestaatprocedure volgend op een collectieve
dagvaardingsprocedure (voor alle collectieve vorderingen), vanuit
wetssystematisch oogpunt eerder voor de hand ligt. De regeling daarvan kan
bijzondere bepalingen bevatten voor collectieve schadevergoedingen. Te
overwegen zou kunnen zijn dat de rechter de mogelijkheid krijgt de schadestaat
bij complexe collectieve schade-acties te verwijzen naar een landelijk
rechterlijk college, dat door de wetgever – zoals in het huidige ontwerp – met de
behandeling daarvan wordt belast.
Het ontwerp, dat afzonderlijk af te handelen en onderling afwijkende
verzoekschriftprocedures introduceert voor collectief procederen en voor
collectief procederen terzake van schadevergoeding in geld (en op die
procedures vervolgens toch weer vele bepalingen uit de dagvaardingsprocedure
toepasselijk maakt), maakt het procesrecht onoverzichtelijk: niet alleen door
deze arbitraire splitsing – die tot ‘dubbel’ procederen en dus onnodige
(proces)kosten voor beide partijen leidt, zie Inleiding – maar ook door een
verzoekschriftprocedure voor te schrijven waar de dagvaardingsprocedure past.
DLA Piper | 30 september 2014 | 13
Los hiervan staat de vraag of de regeling in het ontwerp de eigen doelstelling
zal kunnen halen. Het ontwerp wil dat de procedure tot schadeverhaal een stok
achter deur is, die de schadeveroorzaker tot een grote schikkingsbereidheid
brengt. Wie echter de procedureregels van de schade-actie doorneemt (zie
bijvoorbeeld nr. 5 hierboven) kan niet aan de indruk ontkomen dat bij het
ingaan van die procedure het einde ervan nog volledig in nevelen is gehuld als
bevinden partijen zich in een mistig polderlandschap. Te betwijfelen valt of dit
de door de wetgever gewenste schikkingsbereidheid zal bevorderen. Bovendien
kunnen de gerechtvaardigde belangen niet alleen van eiser maar ook van
gedaagde in het gedrang komen voor zover pas na een aantal fasen en jaren het
vereiste belang bij de vordering wordt getoetst.
Wij bepleiten gezien het bovenstaande een heroverweging van het ontwerp.
DLA Piper Nederland N.V.
30 september 2014
DLA Piper | 30 september 2014 | 14
CONTACTPERSONEN
Ernst Gras
Professional Support Lawyer
T 020 541 93 65
M 06 525 05 906
[email protected]
Wouter de Clerck
Senior Associate
T 020 541 92 33
M 06 835 91 049
[email protected]
Léon Korsten
Partner
T 020 541 98 73
M 06 551 96 362
[email protected]
Sophie Gilliam
Associate
T 020 541 93 81
M 06 520 05 929
[email protected]

Download PDF[688KB]

Email

Report

Note close

Firefox stands out on the PDF WordPress plugin for Mac OS X for viewing PDF documents inside your browser.

We are able to also demonstrate Legal Updates while using Google Viewer however, you will have to be logged into Google Docs to see them.

Please choose among the above to proceed!

LOADING PDF: Should there be any problems, click the link to download the file.

Grover

Related Posts
Leave a reply